0

انتخابات در ایران؛ انتخابی واقعی نه فرمایشی

پرسش :

برخی مدعی هستند انتخابات در جمهوری اسلامی ایران نمایشی است، پیرامون ادعای فرمایشی بودن انتخابات در ایران چه تحلیلی دارید؟


پاسخ :
در پاسخ به این سؤال مناسب است اشاره نمائیم که به طور کلی انتخابات در سطح دنیا به دو دسته تقسیم می شوند:

انتخابات آزاد و انتخابات نمایشی؛ در واقع انتخاباتی است که در آن بر اساس شرایط و فرهنگ سیاسی حاکم بر یک کشور، شرایطی چون آزاد بودن حضور سلایق سیاسی و آزادی حضور انتخاب کنندگان و انتخاب شوندگان و ... رعایت شود، در مقابل،  انتخابات نمایشی عبارت است از انتخاباتی که صرفاً ظاهری از انتخابات را داشته و رای و نظر واقعی مردم در آن لحاظ نمی شود، به عبارت بهتر انتخابات نمایشی انتخاباتی است که شرایط انتخابات آزاد در آن لحاظ نمی گردد.

در کشور هایی همچون اکثر کشورهای دیکتاتور منطقه، در واقع انتخابات به گونه ای صورت می گیرد که امکان انتخاب گزینه ای غیر از گزینه دولت خواسته وجود ندارد و از طرفی به همین دلیل نیز مردم در آن کشورها هیچ استقبالی از انتخابات نمی کنند، تنها ظاهری از دموکراسی وجود داشته و به همین دلیل انتخاباتی هم که برگزار می شود نمایشی خوانده می شود همچون مصر در دوران مبارک.

البته  برخی تلاش دارند تا انتخابات ریاست جمهوری ایران در دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی را نیز از نوع انتخابات نمایشی قلمداد نمایند و حال آنکه اساساً چنین اتهامی به این نظام و انتخابات آن وارد نمی باشد، چرا که تمامی اصول مردم سالاری و نیز شرایط واقعی بودن انتخابات، در آن لحاظ شده و وجود برخی محدودیت ها نیز در حقیقت خدشه ای در واقعی بودن انتخابات وارد نمی کند و گرنه انتخابات حتی در کشورهای غربی هم باید یک نمایش دروغین بزرگ تلقی شود.

در واقع در جمهوری اسلامی ایران همچون هر نظام مردم سالار دیگر علاوه بر اصل نظام که به واسطه مردمی بودن آن، مردم سالاری به معنای حقیقی کلمه در آن وجود دارد، چون که فرایند انتخابات موجود در آن نیز به گونه ای است که در مجموع ، برگزاری انتخابات به صورت یک امر واقعی و نه یک نمایش دروغین محقق می شود، به عبارتی برای اینکه دریک کشور انتخاباتی به شکل واقعی برگزار شده و فاقد عنوان نمایشی بودن باشد لازم است چند نکته در نظر گرفته شود که در جمهوری اسلامی ایران نیز همه آنها مد نظر قرار می گیرد:
 
1) حق مردم در رای دادن:
یکی از مهم ترین اصولی که آن را می توان جزء پایه های انقلاب اسلامی قرار داد حق مردم در تعیین سرنوشت خود می باشد که از جمله نمادهای آن مشارکت مردم در انتخابات می باشد، این حق به عنوان یک حق معتبر از سوی رهبران نظام همواره مورد تاکید بوده است و در قانون اساسی نظام جمهوری اسلامی ایران نیز مورد توجه قانونگذاران بوده است، به گونه ای که به این موضوع یعنی دخالت انسان بر سرنوشت خویش و مظاهر آن که از جمله آنها عبارت است از حق رای دادن و انتخاب کردن در قانون اساسی تصریح شده است . به عنوان مثال در بند 8 اصل سوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران «مشارکت‏ عامه‏ مردم‏ در تعیین‏ سرنوشت‏ سیاسی‏، اقتصادی‏، اجتماعی‏ و فرهنگی‏ خویش‏.» به عنوان یکی از مواردی در نظر گرفته شده است که دولت جمهوری اسلامی باید همه امکانات خود را در جهت نیل به آن به کار گیرد . همچنین بر اساس اصل ششم قانون اساسی : «در جمهوری‏ اسلامی‏ ایران‏ امور کشور باید به‏ اتکا آرا عمومی‏ اداره‏ شود، از راه‏ انتخابات‏، انتخاب‏ رییس‏ جمهور، نمایندگان‏ مجلس‏ شورای‏ اسلامی‏، اعضای‏ شوراها و نظایر اینها، یا از راه‏ همه‏ پرسی‏ در مواردی‏ که‏ در اصول‏ دیگر این‏ قانون‏ معین‏ می‏ گردد.» که این اصل و اصول مشابه آن حاکی از این است که مردم حق دارند که در انتخابات مختلف مشارکت کرده و از این طریق در سرنوشت سیاسی کشور خویش سهیم باشند.

2) حق مردم در انتخاب شدن:
بر اساس اصول مختلف قانون اساسی ، هر فردی که شرایط و صلاحیت های لازم برای تصدی مسئولیتی را دارد حق دارد که خود را در معرض انتخاب دیگران قرار دهد و مردم با اعلام نظر خود در انتخابات ، از میان افرادی که صلاحیت لازم را دارا هستند فرد اصلح را انتخاب می کنند،  البته برخی تلاش می کنند تا مشروط بودن حضور افرادی که خود را در معرض انتخاب می گذارند به داشتن شرایط خاص را مغایر با انتخابات واقعی تلقی نمایند و حال آنکه این موضوع یک اصل عقلی بوده و درهر جامعه ای نیز برای تصدی مسئولیت های مختلف یک سری شرایط در نظر گرفته می شود، به عنوان مثال بر اساس قانون اساسی فرانسه رئیس جمهور باید شرایط ذیل را داشته باشد:

«- داشتن ملیت فرانسوی، عدم محرومیت از حقوق مدنی در ارتباط با واجد شرایط بودن، داشتن سن هیجده سال تمام (تا سال 2011 سن تعیین شده برای واجدین شرایط نامزدی بیست و سه سال بود)،  ثبت‌نام در لیست انتخاباتی ، جمع‌آوری 500 امضاء معرفی [از شهرداران، نمایندگان و مقامات فرانسوی] و ارائه گزارشی از اوضاع موروثی»[1]

بنابر این هر کشوری به اقتضای شرایط خود، برای کاندیدا های ریاست جمهوری شرایطی در نظر گرفته است که باید آنها به دقت رعایت گردد و به همین دلیل وجود چنین شرایطی مغایر با حق انتخاب کردن و انتخاب شدن ندارد . همچنین وجود ناظرانی که بر انطباق شرایط کاندیداها با موارد مذکور در قانون اساسی ، نظارت می کنند نیز امری است که در همه قوانین انتخاباتی کشورها لحاظ شده است، به عنوان مثال در فرانسه شورای قانون اساسی وظیفه نظارتی شامل دریافت پرونده ها، انتشار لیست نامزدها، نظارت بر تطابق روند انتخابات با قوانین و اعلام نتایج انتخابات را بر عهده دارد.[2]
 
3) برگزاری انتخابات سالم از طریق ابزارهای کنترلی و نظارتی سالم:
یکی از عواملی که باعث می شود تا انتخابات یک کشور از حالت نمایشی بودن خارج شود نظارت دقیق و موثر بر انتخابات به منظور برگزاری انتخاباتی سالم و واقعی می باشد تا به این ترتیب کسانی که واقعاً مردم به آنها رای داده اند، بتوانند زمام امور کشور را در دست بگیرند. در هر کشوری به منظور تحقق چنین امری، ساز و کارهایی پیش بینی شده است و در کشور ما نیز شورای نگهبان قانون اساسی (غیر از انتخابات شوراها) به همراه ابزارهای نظارتی دیگری که در ادامه ذکر خواهد شد زمینه ساز چنین امری شده است.

البته ممکن است برخی افراد وجود نظارت شورای نگهبان را باعث فرمایشی شدن انتخابات عنوان نمایند که با اندکی تأمل در برخی شواهد می توان نتیجه گرفت که اساساً چنین شائبه ای نباید مطرح شود و یا در صورت مطرح شدن قابل رفع می باشد، چرا که به لحاظ نظری نظارت شورای نگهبان بر انتخابات، زمینه ساز انتخاباتی است که در آن صرفاً افراد با صلاحیت و کسانی که شرایط اولیه را دارا هستند در فرایند رقابت حاضر شده و کسانی که صرفاً تلاش می کنند تا به مدد پول و امکانات و جاذبه های تبلیغاتی به کسب رای بپردازند نتوانند به سوء استفاده از فضا پرداخته و بر مسندی تکیه بزنند که صلاحیت آن را ندارند.

به لحاظ عملی نیز از تجلّی حضور مردم در انتخابات های مختلف می توان دریافت که حضور شورای نگهبان و نظارت هر چه دقیق تر نه تنها مانعی در جهت مشارکت مردم نمی باشد بلکه عاملی در جهت حضور هر چه بیشتر مردم می باشد به عنوان مثال مردم کشور ما در اکثر قریب به اتفاق انتخابات هایی که تاکنون برگزار شده است حد نصاب بسیار بالایی از مشارکت را تجربه کرده اند، به گونه ای که در برخی از انتخابات ها همچون دهمین دوره انتخابات ریاست جمهوری 85 درصد مردم در انتخابات مشارکت کردند و یا در انتخابات نهمین دوره مجلس شورای اسلامی حدود 65 درصد مردم در انتخابات شرکت کردند که نشان دهنده این بود که مردم به انتخاباتی که نظارت های دقیقی بر آن اعمال می شود اعتماد بیشتری دارند. بنابر این شواهد حاکی از آن است که مردم خواستار انتخاباتی هستند که در آن ناظرانی امین به نمایندگی از آنان ابتدا افراد قابل اعتماد و واجد صلاحیت اولیه را شناسایی کرده و در مرحله بعدی مردم به راحتی بتوانند زمام امور کشور خود را به دست فرد اصلح از میان افراد صالح بسپارند.

نکته دیگری که در زمینه موضوع نظارت بر انتخابات وجود دارد این است که فرایند نظارت در جمهوری اسلامی ایران به گونه ای است که شائبه هر گونه تخلف گسترده و تقلبی را از میان می برد و باعث جلب اعتماد مردم به نتایج انتخابات می گردد، چرا که حداقل سه دسته در انتخابات جمهوری اسلامی ایران بر آن نظارت می کنند که عبارتند از:

الف) شورای نگهبان در انتخابات مجلس ، ریاست جمهوری ، خبرگان و رفراندوم ها و نیز در انتخابات شوراها هیات های نظارت بر انتخابات

ب) هیات های اجرایی که متشکل از معتمدان محلی هستند و اکثر آنها از افراد فرهنگی ، اهل علم دانشگاهی و حوزوی و ... هستند به همراه مجریانی که اکثراً از میان معلمان برگزیده می شوند .

ج) ناظران کاندیداها که بنابر قانون تا آخرین لحظه کار اخذ رای حق دارند در حوزه رای گیری حضور داشته باشند و بر فرایند انتخابات نظارت نمایند .

علاوه بر این سه دسته، برخی بخش ها همچون دادستان کل کشور و نیز دادستان های حوزه های انتخابی، رئیس صدا و سیما، شورای نظارت بر صدا و سیما ، وزارت اطلاعات و ... به تناسب نقشی که دارند در این انتخابات نظارت هایی هم دارند.

بنابر این با توجه به چنین مسائلی، هر چند امکان تخلف جزئی وجود دارد امّا امکان تقلب و یا تخلف گسترده وجود ندارد و به همین دلیل مردم، با اعتمادی که به نتایج چنین انتخاباتی پیدا می کنند حضور فعالانه ای در انتخابات پیدا می کنند و نباید این حضور را نمایشی دانست .
 
4) حضور سلایق سیاسی مختلف در عرصه انتخابات:
یکی از دلایل واقعی بودن انتخابات در جمهوری اسلامی ایران این است که سلایق سیاسی مختلف در انتخابات حق حضور و مشارکت فعال دارند، در جمهوری اسلامی ایران هم از حضور همه سلایق سیاسی در عرصه انتخابات استقبال می شود. البته در نظام اسلامی نیز همچون هر نظام مردم سالار دیگری، حضور سلایقی که بسیاری از چارچوب های نظام را قبول ندارند و یا با عملکردشان با آن عناد می ورزند، با مسئولیت هایی که احیاناً  عهده دار آن می شوند، سازگاری نداشته و نیز امری نامعقول به حساب می آید، به عنوان مثال ریاست جمهوری، نهادی است که در رأس آن فردی قرار می گیرد که عنوان مسئول اجرای قانون اساسی را دارا می باشد، بر این اساس جریانی که هیچ اعتقادی به قانون اساسی ندارد و یا هیچ التزامی به آن نداشته و با اقدامات خود نیز بارها قانون شکنی خود را به اثبات رسانده است، قطعاً صلاحیت حضور در این مسند را نخواهد داشت، چرا که لازمه اولیه اجرای قانون، پذیرش آن قانون می باشد و کسی که قانونی را نمی پذیرد و خود اولین ناقض آن می باشد صلاحیت اجرای آن و تصدی مسئولیت اجرای قانون اساسی بنا بر اصل اختیارات ریاست جمهوری را نخواهد داشت، علاوه بر این، قطعاً جریانات معارض همچون تروریست های منافق نیز صلاحیت حضور در انتخابات را نخواهند داشت چنانکه هیچ کشوری اجازه نمی دهد تروریست ها و کسانی که استقلال و تمامیت ارضی کشور را تهدید می کنند، در معرض انتخابات قرار گیرند، همچون تجزیه طلبان و کسانی که با عوامل بیگانه در ارتباط می باشند و در صدد زمینه سازی برای بسط سلطه بیگانه بر کشور هستند و نیز غارتگران بیت المال که صلاحیت حفاظت از آن را ندارند، با این حال ، هیچ کسی ادعا نمی کند که انتخابات این کشورها نمایشی می باشد.
 
5) گردش آزاد نخبگان و سلایق سیاسی مختلف:
یکی دیگر از شواهد عدم نمایشی بودن انتخابات این است که سلایق سیاسی مختلف علاوه بر حضور در انتخابات، امکان انتخاب شدن هم داشته باشند و در نتیجه در طول زمان، سلایق سیاسی مختلف زمام امور را به دست گیرند به گونه ای که به صورت متوالی اکثریت به اقلیت تبدیل و اقلیت به اکثریت تبدیل شود و یا افراد و نیز جریانات خارج از اقلیت و اکثریت امکان حضور در دور رقابتها را پیدا کنند و حتی بتوانند به بالاترین مناصب رسمی کشور دست پیدا کنند که چنین امری در کشور ما بارها اتفاق افتاده است و کشور در دستان جناح های سیاسی مختلف دست به دست گشته است، به گونه ای که در برخی انتخابات ها افرادی پیروز میدان بوده اند که وابسته به هیچ یک از جناح های مشهور نبوده اند و یا افرادی به این سمت برگزیده شده اند که حتی با رهبری، دارای اختلاف سلیقه هایی بوده اند که همین امر نشان می دهد انتخابات در ایران بر خلاف برخی ادعاها، انتخابات واقعی و آزاد می باشد.

پی‌نوشت‌ها:
[1]. نگاهی به نحوه برگزاری انتخابات ریاست جمهوری در فرانسه، خبرگزاری فارس.
[2]. همان.

منبع: اندیشه قم
Send Comment
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.