بیدار تَرَک یا بیدار تُرک؟

حکیم نظامی گنجوی (530-614 ه‍.) بنیانگذارِ پنجگانه (خمسه)سرایی در ادبیات فارسی و تاجیک، در شمار همان خداوندانِ سخن می‌آید که نام نیکشان بیش از...

Friday, October 2, 2015

نقش جاوید باربد

نام پاک باربد و اشاره‌ها به هنر نوازندگی و خوانندگی وی در شعر فارسی و تاجیک فراوان دیده می‌شود. اینجا مراد، نگاهی گذراست به نقش آن بزرگوار در...

Friday, October 2, 2015

نگاهی به زبان نظامی

زبان چهارمقاله‌ی نظامی عروضی سمرقندی از زبان مرحله‌ی پیشینِ دری تفاوت دارد: پیچیده‌تر و بلیغ‌تر است. نویسنده، در برابر اینکه کوشیده، زبانش آراسته...

Friday, October 2, 2015

زادگاه ناصر خسرو قبادیانی

بسیاری از دانشمندان تاریخ ادبیات بر این فکرند که حکیم در ناحیه‌ی قبادیان جمهوری تاجیکستان به دنیا آمده است. ولی چندی از پژوهشگران گرامی چنین...

Thursday, October 1, 2015

شعر و شاعری نظامی

طوری که نمودار است، نویسنده‌ی کتاب جای یکم را به کاغذ و قلم می‌دهد؛ سپس به فرهنگ و هنر روی می‌آورد؛ به دنبال ستاره‌شناسی می‌رود؛ و جای چارم را...

Thursday, October 1, 2015

فخریه‌ی حکیم

حکیم ناصرخسرو قبادیانی درباره‌ی شعر فراوان اظهار عقیده کرده است که گِرد آوردنِ همه‌ی آن گفته‌ها و باریک‌بینانه سنجیدنِ آنان، اهمیت بزرگی در پی...

Thursday, October 1, 2015

نگاهی به زبان سفرنامه ناصرخسرو

کتاب عزیزی بهانه شد تا به زبان «سفرنامه» نگاهی افکنده شود. اگرچه بهانه‌ی کیای منصوری چیزی دیگر بود: «حکیم ناصرخسرو قبادیانی، آن مرد دانشمند و...

Thursday, October 1, 2015

شاهنامه، شاهِ نامه‌ها

نام حماسه‌ی بی‌زوال حکیم ابوالقاسم فردوسی که نه تنها کاخ بی‌مانند ادبیات فارس و تاجیک را زیب و فر می‌بخشد، بلکه عصرهاست که در گنجینه‌ی تمدن عمومی...

Thursday, October 1, 2015

نگاه حکیم به شعر خود

اگر خرد شاخه‌ی درخت تصور شود، حکمت برگِ آن درخت بوده است که سایه دارد و در گرمای زندگی نجات می‌بخشد. و شایسته‌ی تأکید است که این سخن، سخنی عادی...

Thursday, October 1, 2015

جایگاه حکیم فردوسی در جامعه‌ی تاجیکان

در سال 1934 / 1313، در دوشنبه شهر (آن روزگار، تا 1961 / 1340 «استالین آباد» می‌گفتندش)، پایتختِ تازه بنیاد جمهوری تازه‌بنیاد تاجیکستان، شاعران...

Thursday, October 1, 2015

شاهنامه‌پژوهی در آسیای مرکزی

این گزارش را بنده می‌خواهد با نام علامه صدرالدین عینی بخارایی (1878-1954 / 1257-1333) که نخستین فردوسی شناسِ دوره‌ی نوین بود، آغاز نهد. و اما...

Thursday, October 1, 2015

شناختی دیگر از آدم‌الشعراء

چهارده قرن است که با همین زبانِ مشترکِ ما و شما سخنوران شعر سروده‌اند، و می‌سرایند. اگر فهرستی از همه‌ی شاعرانِ فارسی‌گو، از همان آغاز تا امروز،...

Wednesday, September 30, 2015

قطره باران

سخنِ اصیل را به درّ و گوهر مانند کرده‌اند که درست است، و اما کامل نیست؛ چرا که شایستگی الماس را دارد. دیوارِ زمانها را می‌بُرد، از قعرِ سده‌ها...

Wednesday, September 30, 2015

ردیف «بود» یا «شد»؟

در «فرهنگ اصطلاحات ادبیات‌شناسی» آمده است: «ردیف – یک یا دو لفظی که در آخر مصراع‌ها یا بیت‌ها، پس از قافیه، همیشه تکرار شده می‌آید». در این تعریف،...

Wednesday, September 30, 2015

گفتار در ترجمه‌پذیری شعر

نكته‌ای كه فردوسی را از اغلب گویندگان بزرگ فارسی زبان متمایز می‌كند جنبه‌ی جهانی اوست. مقصود من از این جمله تأكید بر این مطلب نیست كه شاهنامه...

Friday, September 25, 2015

داستان ماردوش و كاوه

داستان پرفراز و نشیب پادشاهی جمشید، و چیره شدن ضحاك تازی بر او، و رستاخیز كاوه‌ی آهنگر از داستان‌های پربار شاهنامه‌ی فردوسی و از شاهكارهای زبان...

Friday, September 25, 2015

داستان رودابه و زال

داستان پرشگفتی ضحاك و فریدون از پرمایه‌ترین آفرینش‌های هنری فردوسی است. بیداد ماردوش، قیام كاوه، انقلاب مردم، چیرگی فریدون بر دستگاه ضحاك، و...

Friday, September 25, 2015

پادشاهی كیومرث

تاریخ ایران باستان در دست نیست. درست نمی‌دانیم كه آیین پادشاهی چگونه پدید آمده است. از گفته‌هایی كه از زبان پدران به گوش پسران رسیده، پژوهندگان...

Friday, September 25, 2015

كشتزار جهان

جهان چیست؟ كشتزاری خرم و زیبا. ما مردم چون دانه‌هایی هستیم كه در این كشتزار افشانده‌اند. جریان زمان كشته را سیراب و رسیده می‌كند و به هنگام،...

Friday, September 25, 2015

هنر یا گهر

در روزگاران پیش، ما شرقی‌ها به مقام دانش و آزادگی، در برابر مال و جاه، ارج بیشتری می‌گذاشتیم. اكنون آن ارج روی به كاهش دارد.

Friday, September 25, 2015